لە دانیشتنێکی گفتوگۆدا لەگەڵ خوێندکارانی قۆناغی کۆتایی لە یەکێک لە کۆلێژەکانی بەغدا، پرسیارم لە پلانەکانیان دوای دەرچوون کرد. وەڵامەکان بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە یەک دەچوون: زۆربەیان چاوەڕێی دەرفەتی دامەزراندنن لە فەرمانگەیەکی حکوومیدا، و کەمێکی زۆر کەم بیر لە پڕۆژەیەکی تایبەت یان کارکردن لە کۆمپانیایەک دەکەنەوە. ئەمە تەمەڵی نەبوو وەک هەندێک حەز دەکەن بڵێن، بەڵکو حیسابێکی عەقڵانی بوو بۆ واقیعێک کە ئەوە دەداتە فەرمانبەری حکوومی کە هیچ شتێکی دیکە نایدات: مووچەی مسۆگەر، خانەنشینی و ئاسایشی کۆمەڵایەتی.
کێشەکە لێرەدایە. نزیکەی شەست لە سەدی عێراقییەکان تەمەنیان لە خوار بیست و پێنج ساڵەوەیە، و هەموو ساڵێک سەدان هەزار دەرچوو و گەنج دێنە بازاڕی کارەوە، لە کاتێکدا دەوڵەت چیتر ناتوانێت هەموویان لەخۆ بگرێت بەبێ ئەوەی بارێک بخاتە سەر بودجەکەی کە بەرگەی ناگرێت. بەردەوامبوون لەم ڕێگایەدا واتە پەروەردەکردنی نەوەیەکی تەواو لە چاوەڕوانکاران.
بۆچی گەنجان لە کەرتی تایبەت دەترسن؟
وەڵامەکە پێویستی بە توێژینەوەی ئاڵۆز نییە. کرێکار لە کەرتی تایبەتدا زۆرجار بەبێ گرێبەستی نووسراو و بەبێ دەستەبەری کۆمەڵایەتی کار دەکات، و لەوانەیە لە هەر ساتێکدا دەربکرێت. تا ئەم وێنەیە مابێت، هەر بانگەوازێک بۆ وازهێنان لە فەرمانبەریی حکوومی لای گەنج و خێزانەکەی وەک سەرکێشییەکی بێحیساب دەردەکەوێت.
گەنج ڕیزی چاوەڕوانیی دامەزراندن جێناهێڵێت، مەگەر لە کەرتی تایبەتدا ئەوە بدۆزێتەوە کە لەو ڕیزەدا دەیدۆزێتەوە: دڵنیایی.
بۆیە هەنگاوی وەک گرتنەوەی کارمەندانی کەرتی تایبەت بە دەستەبەری کۆمەڵایەتی و خانەنشینی دەستپێکێکی دروستە، بەو مەرجەی بەڕاستی جێبەجێ بکرێن و کرێکار لە مووچە و مافەکانیدا هەستیان پێبکات، نەک وەک دەقگەلێک بمێننەوە کە چاوەڕێی ڕێنماییەکان بن.
ئێستا چی دەکرێت بکرێت؟
- بەستنەوەی خوێندنی زانکۆیی و پیشەیی بە پێداویستییە ڕاستەقینەکانی بازاڕەوە، و هێنانە ناوەوەی ڕاهێنانی کرداری لە ساڵانی خوێندندا.
- ئاسانکردنی تۆمارکردنی پڕۆژە بچووکەکان و لابردنی ڕسوومات لەسەریان لە ساڵانی یەکەمیاندا.
- ئاڕاستەکردنی قەرزی ئاسان بۆ بیرۆکە بەرهەمهێنەکانی گەنجان، نەک بۆ بەکاربردن.
- بەرزنرخاندنی چیرۆکە سەرکەوتووە ناوخۆییەکان لە میدیا و قوتابخانەکاندا، چونکە نموونەی باڵا زیاتر لە وتار کولتووری کار دروست دەکات.
چەند مانگێک لەمەوبەر گەنجێکی خەڵکی دیوانیەم بینی کە دوای چەندین ساڵ چاوەڕوانیی دامەزراندن، کارگەیەکی بچووکی بۆ چاککردنەوەی مۆبایل کردەوە، و ئەمڕۆ چوار کەس لە خەڵکی گەڕەکەکەی لەگەڵیدا کار دەکەن. چیرۆکەکەی ئاوارتە نییە، بەڵکو بەڵگەیە لەسەر ئەوەی وزە هەیە، و ئەوەی کەمە ئەو ژینگەیەیە کە باوەشی پێدا بکات.
لە بەرامبەردا، گەنجانێکم بینیوە کە شارەزاییی ڕاستەقینەیان لە پرۆگرامسازی و دیزاین و بازاڕکاریی ئەلیکترۆنیدا هەیە و لە دوورەوە بۆ کۆمپانیاکانی دەرەوەی وڵات کار دەکەن، چونکە لە بازاڕی ناوخۆدا کەسێکیان نەدۆزیوەتەوە کە قەدری ئەوە بزانێت کە دەیزانن. ئەمانە سامانێکی نیشتمانین کە بە بێدەنگی لەدەست دەچن، و دەتوانن ببنە ناوکی ئابوورییەکی دیجیتاڵیی عێراقی ئەگەر یاسایەک بدۆزنەوە کە دان بە کارەکەیاندا بنێت و وەرگرتنی مافە داراییەکانیان ئاسان بکات.
ئەوەی پێویستە ئەوە نییە دەوڵەت واز لە بەرپرسیارێتیی خۆی بەرامبەر گەنجان بهێنێت، بەڵکو ئەوەیە شێوەی ئەم بەرپرسیارێتییە بگۆڕێت: لە دەوڵەتێکەوە کە هەمووان دادەمەزرێنێت بۆ دەوڵەتێک کە توانای کارکردن بە هەمووان دەبەخشێت. ئەمەش جیاوازیی نێوان ئابوورییەکە کە چاوەڕێی دەوڵەت دەکات و ئابوورییەک کە وزەی ڕۆڵەکانی ڕابەرایەتیی دەکەن.
وتارەکان ڕای نووسەرەکانیان دەردەبڕن و مەرج نییە ڕای کەناڵی ئاسمانی فورات بن.
