هەناردەی نەوت گەیشتە بەرزترین ئاستی لە دوو ساڵی ڕابردوودا

داتای فەرمیی وەزارەتی نەوت دەریدەخات کە تێکڕای هەناردەی نەوت لە مانگی ڕابردوودا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی خۆی لە دوو ساڵی ڕابردوودا، بەهۆی زیادبوونی بڕی هەناردەکراو لە بەندەرەکانی باشوور و باشبوونی نرخ لە بازاڕە جیهانییەکاندا.

بەپێی داتاکان، کۆی هەناردە لە ماوەی مانگەکەدا گەیشتە زیاتر لە 104 ملیۆن بەرمیل، بە تێکڕای ڕۆژانەی نزیکەی 3.48 ملیۆن بەرمیل، کە زۆربەی لە بەندەرەکانی بەسرە لەسەر کەنداوەوە هەناردە کراوە، لە کاتێکدا ئەو بڕەی لە ڕێگەی بەندەری جەیهانی تورکیاوە هەناردە کراوە، دوای ڕێکخستنەوەی پەمپکردن بە هێڵی کەرکووکدا، بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوی تۆمار کردووە.

کۆمپانیای بازاڕکردنی نەوت «سۆمۆ» ئاماژەی بەوە کرد کە تێکڕای نرخی هەر بەرمیلێک نزیکەی 76 دۆلار بووە، و داهاتی مانگانە لە 7.9 ملیار دۆلار تێپەڕیوە، کە بەرزترین داهاتە لە سەرەتای ساڵەوە.

نەوتی خاوی بەسرەی مامناوەند لە سەرووی لیستی جۆرە هەناردەکراوەکان بوو، دواتر نەوتی خاوی قورسی بەسرە و نەوتی خاوی کەرکووک هاتن. بارەکانیش بەسەر زیاتر لە 40 کۆمپانیای جیهانیدا دابەش بوون، کە زۆرترین پشک بەر پاڵاوگەکانی هیندستان و چین و کۆریای باشوور کەوت، جگە لەو بارانەی بەرەو ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕۆیشتن.

کاریگەری لەسەر بودجە

شارەزایان پێیان وایە بەرزبوونەوەی داهات مەودایەکی فراوانتر دەداتە حکوومەت بۆ دابینکردنی پارەی مووچە و پڕۆژە وەبەرهێنانییەکان، بەڵام لە هەمان کاتدا مەترسییەکانی پشتبەستنی نزیکەی تەواو بە نەوت دەهێنێتەوە بیر، کە زیاتر لە 90%ی داهاتی دەوڵەت پێکدەهێنێت.

«ژمارە باشەکانی ئەمڕۆ دەرفەتێکن بۆ بنیاتنانی سندوقێکی یەدەگ کە بودجە لە هەڵبەزودابەزی نرخەکان بپارێزێت، نەک بۆ زیادکردنی خەرجیی بەکاربردن»د. باسم عەکیلی، مامۆستای ئابووری لە زانکۆی بەسرە

پسپۆڕان ئاماژە بەوە دەکەن کە مانەوەی نرخەکان لە ئاستی ئێستادا تا کۆتایی ساڵ لەوانەیە کورتهێنانی پلانبۆدانراوی بودجە کەم بکاتەوە، بەڵام جێگەی ئەو چاکسازییە پێکهاتەییانە ناگرێتەوە کە زیادکردنی داهاتی گومرگ و باج و کەمکردنەوەی بەفیڕۆدان لە خەرجیی گشتیدا دەگرنەوە.

پلان بۆ زیادکردنی توانای بەرهەمهێنان

وەزارەتی نەوت پابەندە بە سەقفی بەرهەمهێنانی ڕێککەوتنلەسەرکراو لە چوارچێوەی هاوپەیمانیی «ئۆپێک+»دا، لەگەڵ پلانی بەرزکردنەوەی قۆناغ بە قۆناغی توانای بەرهەمهێنان لە ڕێگەی پڕۆژەکانی پەرەپێدانی کێڵگەکان لە بەسرە و مەیسان، و وەبەرهێنانی گازی هاوەڵ بۆ کەمکردنەوەی سووتاندنی و دابینکردنی سووتەمەنی بۆ وێستگەکانی کارەبا. وەزارەتەکە هەروەها هەوڵ دەدات توانای هەناردە لە بەندەرەکانی باشوور زیاد بکات لە ڕێگەی سەکۆی سەرئاویی نوێ و نۆژەنکردنەوەی تانکییەکانی هەڵگرتن لە ناوچەی فاو.